فرش در طول استفاده گاه دستخوش آسیبهایی همچون ریختن مواد چسبنده از قبیل قیر، چسب، رنگهای شیمیایی، رنگهای جوهری و روغنهایی از قبیل نفت سیاه و غیره می گردد که زدودن آنها را از روی فرش، لکه گیری می گویند. ذیلاً چگونگی پاک کردن و لکه گیری موارد مهم توضیح داده می شود:
قیر
در صورتی که قیر بر روی فرش ریخته شده باشد، ابتدا باید توجه داشت که ضخامت قیر ریخته شده چقدر است. اگر قیر دارای ضخامت زیادی باشد، اضافات را با چاقو یا وسایل دیگر به صورتی که پرزهای فرش آسیبی وارد نیابد، برمیدارند؛ سپس با یک قطعه پارچه تمیز آغشته به نفت سفید، با ماساژ دادن به محل، بقیه قیر را پاک می کنند. در مورد فرشهایی که رنگ کرم و یا روشن دارند، باید توجه داشت که زردیهای باقیمانده را چنانچه از بین نروند، پس از خشک شدن می توان شستشو داده و از بین برد.
رنگهای جوهری و مرکبهای الوان
در صورتی که رنگ، تازه بر روی فرش ریخته شده باشد، ابتدا اضافه رنگ را با قاشق از روی فرش بر میدارند و روی محل آغشته با جوهر را با آب و صابون میشویند. سپس مقدار کمی پودر هیدروسولفیت روی قسمت جوهر ریخته می پاشند و با پارچه تمیزی پودر را روی فرش ماساژ میدهند و به این صورت رنگ برداری میکنند. سپس محل را مجدداً با آب شستشو میدهند تا خاصیت اسید از بین برود.
مرکرکروم
ابتدا محل مرکرکروم ریخته شده را با آب و صابون شستشو میدهند و سپس باقیمانده رنگ را با پودر یا محلول جوهر لیمو با قلم مو میشویند تا خاصیت رنگ از بین برود، در انتها محل مورد نظر را مجدداً با آب شستشو میدهند.
رنگها و چسبهای شیمیایی
ابتدا اگر رنگ تازه ریخته شده باشد، قسمت اضافی رنگ را با وسیله ای مانند قاشق جمع آوری می کنند. سپس آثار باقیمانده رنگ را با تینر فوری و یا روغن پاک می کنند. عمل رنگ زدایی باید با تحمل، صبر و حوصله به تدریج انجام شود. باید مراقب بود در حین انجام کار هیچ گونه آتش یا جرقه در محل کار ایجاد نشود، در غیر این صورت خطر آتش سوزی وجود دارد.
چسبهای کفاشی را با تینر پاک می کنند. در مورد بعضی از چسبها، با انداختن پارچه ای بر روی چسب و گذاردن اتوی گرم بر روی آن، چسب به پارچه چسبیده می شود و سپس پارچه را بعد از خشک شدن از روی فرش بر می دارند که در این حالت، بیشتر چسب به پارچه چسبیده است. باقیمانده چسب را نیز با تینر یا نفت پاک می کنند.
نفت سیاه یا روغنهای سیاه
این نوع مواد اگر بر روی فرش ریخته شده باشند، ابتدا قسمتهای اضافی را با قاشق بر میدارند و سپس آثار باقیمانده را با نفت سفید پاک می کنند.
روش دیگر پاک کردن لکه جوهر
نمک سائیده شده را روی لکه پاشیده و مقدار الکل روی آن می ریزند. نمک به تدریج جوهر را جذب می کند و همین که رنگ نمک به کلی تغییر پیدا کرده، آن را عوض کرده و این عمل را تکرار می کنند تا نمک کم رنگتر شود. سپس با یک پارچه سفید، نمک را بر روی قالی مالش می دهند در ضمن مقداری هم الکل اضافه می کنند.
این عمل را آنقدر تکرار میکنند تا پارچه سفید و نمک هر دو تغییر رنگ ندهند. پس از آنکه جوهر پاک شد، برای اینکه نمک در خلال پرزهای فرش باقی نماند، آن قسمت را با آب خالص می شویند. شایان ذکر است که قبل از انجام عمل فوق، اطمینان از ثبوت رنگ قالی الزامی است.به طور کلی برای پاک کردن لکه های خیلی قدیمی و کهنه، نباید اصرار زیادی به خرج داد.
زدودن بعضی لکه های قدیمی که به تدریج تبدیل به مواد غیر محلول شده اند، مستلزم به کار بردن مواد شدید الاثر و استفاده از روشهای لکه گیری خاصی است که ضمن پاک کردن لکه ها سبب پوشیدن الیاف گیاهی می شود.
در مورد لکه گیری قالیهایی که در اثر سهل انگاری لکه دار می شوند، باید قبل از تثبیت لکه و بدون از دست دادن وقت اقدام نمود. به جز دستبافتهای خیلی کهنه که از مقاومت الیاف آنها به مقدار زیادی کاسته شده است و کار کردن با آنها مستلزم تبحر خاصی است.
